Tembel Değilim, Özel Öğreniyorum

Özel öğrenme sürecinde karşılaşılan güçlükler çoğu zaman tek boyutlu değerlendirilse de, gerçekte birbirini besleyen çok katmanlı bir döngüye işaret eder. Öğrenmede yaşanan zorlanma, yalnızca akademik performansı etkilemekle kalmaz; çocuğun derse yönelik ilgisini ve öğrenmeye dair içsel motivasyonunu da zamanla zayıflatır. Bu noktada “zor öğrenme” yalnızca bir başlangıç değil, sürecin yönünü belirleyen kritik bir eşik haline gelir. Bu eşik süreçte oluşan kritik ve köklü döngünün de hem başlatıcısı hem de sürdürücüsü olabilmektedir.

Öğrenmeye dair zorlanmanın devam ettiği durumlarda ve alanlarda çocuklar, tekrar eden başarısızlık deneyimleriyle karşı karşıya kalır. Başarısızlık duygusu, özellikle gelişim dönemindeki çocuklar için oldukça belirleyicidir; çünkü çocuklar kendilerini çoğu zaman başarabildikleri üzerinden tanımlar. Bu nedenle başarısızlık yalnızca bir sonuç değil, aynı zamanda çocuğun kendilik algısını şekillendiren güçlü bir deneyimdir. Bu süreçte derse yönelik ilgisizlik gelişmeye başlar bu da motivasyonu ciddi anlamda azaltır ve çocuk öğrenme ortamından yavaş yavaş uzaklaşır. İlgisizliğin artmasıyla birlikte performans düşüşü daha görünür hale gelir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır: Performans düşüşü çoğu zaman neden değil, bir sonuçtur. Çocuğun yaşadığı zorlanma ve buna eşlik eden duygusal süreçler göz ardı edildiğinde, yalnızca performansa odaklanmak müdahaleyi yüzeyde bırakır. Oysa bu aşama, sürecin derinleştiği ve çocuğun desteğe en çok ihtiyaç duyduğu dönemlerden biridir.

Performansın düşmesi ve tekrar eden başarısızlık deneyimleri, zamanla özgüven kaybını beraberinde getirir. Özgüveni zedelenen çocuk, artık yalnızca akademik olarak değil, sosyal ve duygusal alanlarda da geri çekilmeye başlayabilir. “Yapamıyorum” inancı yerleşmeye başladığında, çocuk yeni denemelerden kaçınabilir ve öğrenmeye karşı isteksizlik daha da belirgin hale gelir. Bu durum, çocuğun potansiyelini ortaya koymasını engelleyen en önemli bariyerlerden biridir. Özgüven kaybını takiben ortaya çıkan psikolojik tepkiler, çoğu zaman yanlış yorumlanabilir. Kaygı, öfke, reddetme, dikkat dağınıklığı ya da umursamazlık gibi görünen davranışlar, aslında çocuğun yaşadığı içsel zorlanmanın dışa vurumudur. Bu noktada gelişen telafi davranışları örneğin derse katılmama, görevlerden kaçınma ya da farklı alanlara yönelme çocuğun kendini koruma çabası olarak değerlendirilebilir. Ancak bu davranışlar, öğrenme sürecine katılımı daha da azaltarak döngünün yeniden başlamasına zemin hazırlar.

Sonuç olarak, zor öğrenmeyle başlayan bu süreç, uygun şekilde ele alınmadığında kendi içinde kapanan bir döngüye dönüşür ve çocuk her seferinde aynı başlangıç noktasına geri döner. Bu döngünün kırılabilmesi için çocuğu yalnızca akademik performansı üzerinden değerlendirmek yerine, duygusal, bilişsel ve davranışsal boyutlarıyla birlikte ele almak gerekir. Doğru yapılandırılmış eğitim ortamları, bireyselleştirilmiş öğretim yöntemleri ve güven temelli bir ilişki ile çocukların bu döngünün dışına çıkması mümkündür. Çünkü çoğu zaman mesele çocuğun öğrenememesi değil, öğrenme sürecinin çocuğa uygun şekilde sunulamamasıdır. Bu sebeple öncelikle özel öğrenme ve dikkat eksikliği gibi konularda çocuğa duygusal anlamda yer açılması ve öğrenme yönteminin keşfedilerek desteklenmesi döngünün kırılması açısından çok kıymetlidir. Bu kontrolü ele alma durumunun küçük yaşlarda yapılması çocuk için akademik ve psikolojik açıdan rahatlatıcı olacaktır. Bu anlamda ailelerin bu duruma sebep olan tanıları bir hastalık gibi değil yönetilmesi gereken birer farkındalık gibi görmesi önemlidir.

Klinik Psikolog  

Nilay E. DİRİSAĞLIK UZUN